Waarom geen bus Hoorn-Enkhuizen-Lelystad?

Ik zat nog eens na te denken over een ideetje van Leefbaar Noord-Holland: onderzoek doen naar een spoorverbinding tussen Enkhuizen en Lelystad. Het is nogal wat, om een nieuwe dijk aan te leggen en dat alleen maar voor een spoorverbinding. Ik vroeg me terstond af of er überhaupt wel een bus rijdt tussen die twee plaatsen. Zoiets kun je natuurlijk snel vinden via 9292ov.nl. Ik tikte de zoekopdracht in en kwam tot de ontstellende ontdekking (voor mij was het een ontdekking) dat er alleen om 7:10 uur één scholierenbus rijdt over de dijk. ‘s Middags eentje terug. Voor elke andere verbinding is men aangewezen op de trein. De bus doet er vanaf halte Krabbersgatsluizen naar station Lelystad Centrum een leuke 47 minuten over, terwijl dit met de trein exact een uur langer is.

Als men moet kiezen tussen bus of trein onder de huidige omstandigheden, zou een bus het dus qua reistijd moeten winnen als favoriet OV-middel. Maar die bus is er alleen voor scholiertjes en de reden daarvoor leek me in eerste instantie voor de hand te liggen: er is geen reguliere bus, want er is geen vervoersaanbod. Maar ik vroeg me af of dat wel echt zo is, gezien al die auto’s die dagelijks over de dijk zoeven.

Op een forum trof ik een interessante geschiedschrijving over de busverbinding aan:
Ik stoor me vooral aan de manier waarop met de verbinding Enkhuizen-Lelystad omgegaan is. Dit is een essentiele schakel in het nationale OV-netwerk. Toen jaren terug de interliner geintroduceerd werd heb ik al eens bij mensen van de NZH nagevraagd waarom deze lijn geen interliner werd, maar deze lijn juist steeds verder uitgekleed werd. Het antwoord was bedroevend: deze lijn was van de VAD (niet van de NZH), de NZH had onderzoek verricht waaruit bleek dat deze lijn alleen als volwaardige buslijn (1x/uur) levensvatbaar zou zijn als deze in Hoorn zou starten ipv Enkhuizen (met in Hoorn aansluiting op de trein naar Alkmaar, en in Lelystad op de bus naar Zwolle). De NZH had daarom de VAD gevraagd deze lijn over te mogen nemen, maar de VAD wilde dat niet (die wilde deze lijn zelf houden). Vervolgens is de neerwaartse spiraal ontstaan met het schrappen van steeds meer ritten waardoor er minder reizigers meegingen enz. De provincies Noord-Holland en Flevoland hebben dit samen laten gebeuren. En nu is lijn 150 in feite overleden, terwijl het autoverkeer over de dijk steeds drukker wordt (er wordt al gestudeerd op extra rijstroken!).

Een verslag dat stamt uit de oertijd van internet, laat middels een paar regels lezen hoe de praktijk van de bus tussen Enkhuizen en Lelystad was vóórdat het alleen nog maar een scholierenverbinding was: 
De bussen zijn hier klein, net als de Delfste stadsbussen. Allemaal, behalve mijn bus. Lijn 150 voert over de N302, de dijk tussen Enkhuizen en Lelystad. Slechts eens in de twee uur rijdt er een bus, dan weer ieder uur. Door de weeks gaat de laatste om zeg 17.00 uur, op zondag rijdt hij in totaal drie keer, waarvan de laatste om 22.02 vertrekt. Dat is een logica als een braadpan. Wat is er nou zo afstotend aan Enkhuizen, of zo aantrekkelijk aan Lelystad, dat er om tien uur op zondagnacht nog mensen de bussen wil pakken. Ik weet het niet, en niemand anders die het schijnt te weten, want ik ben alleen in de bus. (geschreven op 11 oktober 1999)

Niemand in de bus, behalve die OV-fanaat. De uitkomst van het onderzoek van de NZH klinkt logisch: de dijk wordt waarschijnlijk veel meer bereden door mensen van dieper in de Noordkop dan alleen Enkhuizen. Als die bus uit Hoorn – of Alkmaar en Heerhugowaard – als een expressbus naar station Enkhuizen zou rijden en dan door naar station Lelystad Centrum, heb je waarschijnlijk een aardig vervoerspotentieel in handen. Ik dacht: natuurlijk is zoiets in recenter tijden ook onderzocht. Maar op 23 augustus 2009 meldt een NHD-artikel dat een simpele aanname gehakt maakt van het idee van een bus tussen Hoorn-Enkhuizen-Lelystad:
Het gebruik van de busdiensten tussen Enkhuizen en Lelystad is op dit moment zo minimaal, dat de provincie Noord-Holland geen nut ziet om er nu extra in te investeren. Gevraagd is naar een hoogwaardige snelbus tussen Hoorn en Lelystad. Die komt er niet, meldt de Enkhuizer Courant. De kwestie is samen met de gemeente Hoorn onderzocht. Een jaar later blijkt dat er teveel obstakels zijn om aan die wens gehoor te geven. Probleem is dat elke bus te maken krijgt met tal van kruisingen en stoplichten. Rest de bestaande buslijn vanaf Enkhuizen naar Lelystad. Die wordt volgens onderzoek bijna alleen gebruikt door leerlingen van het (gereformeerde) Pieter Zandt College in Kampen. De ritten zijn ook aangepast op deze groep. De rest van de dag zit er gemiddeld 1 passagier in elke buslijn 650. De wetenschap dat er bar weinig animo is voor buslijn 650, brengt het provinciaal bestuur tot de slotsom dat er op korte termijn geen reden is om een snelbus tussen Hoorn en Lelystad te laten rijden.

Nog steeds blijkt hier niet het ongelijk van de NZH uit: de keuze om niet vanuit Hoorn te rijden is gebaseerd op het aantal passagiers vanuit Enkhuizen. Dat zinnetje over “tal van kruisingen en stoplichten” kan ik overigens weinig bevatten. Doet de bus er daardoor te lang over? Stoplichten en kruisingen zijn heel normale obstakels voor een verkeersdeelnemend voertuig als een bus. Misschien moet ik hier ook maar niet op in gaan…

In Amerika reed ik vijf jaar geleden met de Greyhoundbus van New York City naar Sacramento, Californië. Duurde wel vier dagen, maar dan stond ik er ook voor 126 dollar. Een avontuurlijke rit was het zeker: ik sprak met iemand die bevriend was met een moordenaar (veroordeeld tot 86 bajesjaren), met iemand die mijn comfortabele reiskussentje wilde stelen en zag een ruzie tussen een Latino en een travestiet. Voor een gedetailleerd verslag van deze trip verwijs ik u gaarne naar mijn boek De Vrije Vogel, maar het ding was: we reden uitsluitend van stad naar stad. In Europa doet Eurolines dat en in Noorwegen kent men vanwege het gebrekkige railnetwerk aldaar ook een maatschappij waar ik eens mee heb gereisd. Dat was met een verdomd comfortabele bus. In Slowakije reed ik vorig jaar met een maatschappij (Eurobus), die expressdiensten onderhoudt tussen allerlei stadjes. In Nederland is zoiets niet bepaald nodig, omdat wij natuurlijk het meest fijnmazige spoornetwerk ter wereld hebben. Toch is er met het systeem van de Interliner een initiatief geweest om ook hier een busnetwerk op te zetten tussen steden waar geen treinen tussen rijden. Door hoge reistarieven, opsplitsingen van busbedrijven en aanbestedingen is er niet veel meer over van het Interlinernetwerk. Sommige busbedrijven rijden met een vorm ervan als zijnde een voortzetting, maar het heeft allemaal een andere naam gekregen en er is geen landelijke dekking meer. De route Hoorn-Enkhuizen-Lelystad is echter wel een lijn die in aanmerking zou komen als men waarde hecht aan de beargumentatie dat er geen treinvervoer mogelijk is tussen Enkhuizen en Lelystad. Een buslijn die begint in bijvoorbeeld Bergen aan Zee, direct naar Alkmaar rijdt, via Heerhugowaard naar Hoorn, via de Provinciale Weg naar station Enkhuizen, dóór naar Lelystad en dan in één keer door naar Harderwijk om aldaar te eindigen, brengt enorm veel potentie. Denk alleen al aan de mensen die ‘s zomers naar het strand willen maar geen moeite willen doen om een parkeerplek te zoeken, met toeristen die bivakkeren op de Veluwe voorop. Scholieren uit Enkhuizen kunnen in één keer naar InHolland te Alkmaar of naar het Horizon College in Heerhugowaard, zonder over te stappen. Toeristen die de Historische Driehoek willen doen hebben er zonder meer baat bij. Als de verbinding betrouwbaar blijkt, dan kunnen ook forensen erop in spelen.

Zou deze theorie in de praktijk positief uitpakken, is dan het voorstel van Leefbaar Noord-Holland om onderzoek te doen naar een spoorverbinding tussen Enkhuizen en Lelystad nog gerechtvaardigd? Nee, dat denk ik niet. Ik ben geen deskundige natuurlijk, maar ik denk dat de NZH gelijk had met haar onderzoek. Je moet de reizigers wel wat bieden en een snelle busverbinding zonder overstap is zoiets. Dat zou kunnen werken. Een treinverbinding zou honderden miljoenen kosten en zeker niet de moeite waard zijn als een bus dat al nauwelijks is.

Heb jij hier ook een mening over? Laat deze dan achter als reactie.