Paula Bernstein en Elyse Schein leidden haast identieke levens. Ze waren allebei geboren in New York, schreven voor de schoolkrant en gingen naar de Filmacademie. Maar dit gebeurde niet op dezelfde locatie: terwijl Paula in New York woonde, bracht Elyse haar leven door in Parijs. Als tweeling geboren, werden ze in 1968 geadopteerd en in het kader van een sociaal experiment gescheiden van elkaar.
Eén en ander kwam aan het licht toen Elyse besloot om haar biologische moeder te gaan opzoeken. Haar moeder was echter niet geïnteresseerd in een ontmoeten, maar men vertelde haar wel dat ze een tweelingzus had: Paula. Met de hulp van sociaal-cultureel werkers werden beide zussen binnen enkele dagen met elkaar in contact gebracht en na 35 jaar ontmoetten ze elkaar in een café. Op die eerste dag vertelde Elyse niet hetgeen waar ze al achter was gekomen, maar al spoedig achtte zij de tijd rijp om Paula te vertellen dat ze moedwillig waren gescheiden bij de geboorte en studieobjecten waren voor een uniek onderzoek waarin menselijke eigenschappen worden vergeleken die van nature ontstaan en die door opvoeding en omgeving ontstaan. Het doel van dit experiment hield men verborgen voor de adoptieouders, die alleen maar waren verteld dat de kinderen onderdeel waren van een permanent onderzoek. Paula vertelde op de Amerikaanse Publieke Radio Omroep: “Ze weigerden hen te vertellen waar het om ging, namelijk om de ontwikkeling van tweelingen die in verschillende milieus opgroeien. Het is als uit een film, ik barstte in tranen uit.”
“Het moest zo zijn dat we samen zouden opgroeien,” voegde Elyse hieraan toe, “dus ik vind het een misdaad dat we gescheiden zijn.”
Maar de man achter deze scheiding, kinderpsychiater Peter Neubauer, weigerde in het begin een ontmoeting met de dames. Uiteindelijk wilde hij dat wel, maar dan op voorwaarde dat er geen opnames zouden plaatsvinden. Hij toonde geen berouw en bood geen excuses aan. Wel kwamen de zussen erachter dat hij bij de uitvoering van zijn experiment was bijgestaan door de Louise Wise Adoption Agency, waar beide adopties waren bemiddeld. Hier werkte Viola Bernard, een kinderpsychologe. Zij was ervan overtuigd dat tweelingen bij de geboorte gescheiden dienen te worden in het belang van hun psychologische ontwikkeling, omdat het hun verstand zou verachtelijken als ze alles samen zouden doen.
In 1980 kwam er in New York State een einde aan het scheiden van tweelingen. Peter Neubauer heeft zijn rapport van het onderzoek, dat overigens in 1979 tot een einde kwam, opgeborgen in het archief van de Universiteit van Yale. Tot 2066 mag het niet worden geopend. “Dat al dit materiaal over ons in een archiefkist ligt, geeft me een ongemakkelijk gevoel,” zei Paula.
In 2007 kwam hun boek Identical Strangers uit. Hierin beschrijven ze hoe het is om elkaar voor het eerst te ontmoeten: “Imagine a slightly different version of you walks across the room, looks you in the eye and says ‘hello’ in your voice… (…) Looking at this person, you are able to gaze into your own eyes and see yourself from the outside. This identical individual has the exact same DNA and is essentially your clone. We don’t have to imagine.”
De hypothese stelde dat de opvoeding belangrijker is bij de ontwikkeling van een kind, dan de meegegeven, natuurlijke eigenschappen. Elyse en Paula tackelen dat: natuur is veel belangrijker. “Tweelingen dwingen ons om ons af te vragen wat er nu voor zorgt hoe we degenen worden die we zijn. Sinds ik Elyse heb ontmoet, staat het vast dat genen een enorme rol spelen – waarschijnlijk meer dan vijftig procent,” zei Paula. “Het is niet alleen onze smaak voor muziek of boeken – het gaat verder. In haar zie ik de basis van dezelfde persoonlijkheid. Maar toch moeten we ons realiseren dat we verschillende personen zijn met verschillende levensverhalen.”
Met dank aan Krijn IJtsma, die me op dit verhaal attendeerde.
